Każde elektryczne urządzenie pomiarowe w trakcie intensywnej eksploatacji rozregulowuje się i zaczyna wskazywać błędne wartości. Cykliczne wzorcowanie termometrów, higrometrów i termohigrometrów jest najlepszym sposobem na to, by wyeliminować ryzyko strat związanych z nieprawidłowym działaniem aparatury pomiarowej. Po zakończonej kalibracji mierników wilgotności i temperatury właściciele urządzeń otrzymują świadectwo wzorcowania miernika. Co to jest i jak często należy je odświeżać w różnych branżach?
Wzorcowanie mierników temperatury i wilgotności: definicja i znaczenie
Czym jest wzorcowanie urządzeń pomiarowych? W nazewnictwie branżowym można również znaleźć inne określenia tej czynności, takie jak: centrowanie, kalibracja przyrządów pomiarowych lub skalowanie. Wzorcowanie termometrów, higrometrów i termohigrometrów to porównanie wskazań mierników temperatury i wilgotności do modelowych, ogólnie przyjętych norm, standardów lub wytycznych opracowanych przez producenta urządzenia bądź autorów wewnątrzzakładowych procedur.
Zgodnie z polską Ustawą Prawo o miarach z dn. 11 maja 2001 r. wzorcowanie mierników temperatury i wzorcowanie higrometrów to:
- czynności ustalające relację między wartościami wielkości mierzonej wskazanymi przez przyrząd pomiarowy a odpowiednimi wartościami wielkości fizycznych, realizowanymi przez wzorzec jednostki miary.
Działanie, jakim jest kalibracja termometrów i higrometrów, służy ocenie stanu technicznego urządzenia pomiarowego oraz wiarygodności danych uzyskiwanych za jego pośrednictwem. W przypadku mierników temperatury i wilgotności jest to szczególnie ważne ze względu na wrażliwość tych urządzeń na warunki środowiskowe.
Świadectwo wzorcowania mierników temperatury i wilgotności – co zawiera?
Po zakończeniu kalibracji przyrządów pomiarowych uprawnione jednostki państwowe lub akredytowane laboratoria wystawiają świadectwa wzorcowania termometrów, higrometrów i termohigrometrów. Są to zestandaryzowane dokumenty, zawierające między innymi dane podstawowe podmiotu zlecającego i użytkownika urządzenia, a także datę przeprowadzonej analizy, numer seryjny oraz informacje na temat producenta miernika.
W świadectwie wzorcowania mierników temperatury i wilgotności można również znaleźć inne, ważne informacje wskazujące:
- czy termometr, higrometr lub termohigrometr działa poprawnie i spełnia wymagania metrologiczne (zgodność z polskimi lub międzynarodowymi standardami, w tym: założeniami Dyrektywy 2004/22/WE z dn. 31 marca 2004 r. lub parametrami określonymi przez producenta miernika),
- gdzie, w jakich warunkach środowiskowych i jaką metodą skalibrowano urządzenie,
- wartość niepewności pomiaru dla temperatury i/lub wilgotności względnej,
- spójność pomiarową, czyli odniesienia do ogólnie przyjętych wzorców państwowych,
- błędy systematyczne urządzenia w określonych punktach pomiarowych.
Gotowe świadectwo wzorcowania termometru, higrometru lub termohigrometru ma indywidualny numer, pieczęć instytucji oraz czytelny podpis i opis stanowiska osoby uprawnionej do certyfikacji.
Kto wydaje certyfikaty wzorcowania mierników temperatury i wilgotności?
Certyfikacją urządzeń pomiarowych zajmują się zarówno instytucje państwowe, jak i prywatne laboratoria wzorcujące, dysponujące stosownym pełnomocnictwem. Na terenie Polski podstawową jednostką, która świadczy różnorodne usługi metrologiczne, jest Główny Urząd Miar (GUM), w skład którego wchodzi 10 urzędów okręgowych zlokalizowanych w największych miastach w kraju (Warszawa, Kraków, Wrocław, Gdańsk).
Dokument potwierdzający wzorcowanie termometrów i higrometrów wydają również specjalistyczne laboratoria akredytowane. Są to jednostki upoważnione do wykonywania badań urządzeń pomiarowych na podstawie decyzji Polskiego Centrum Akredytacji (PCA). Szczegółowy wykaz laboratoriów prywatnych dysponujących akredytacją PCA znajduje się na stronach rządowych. Firmy te wystawiają certyfikaty kalibracji zgodne z normą ISO/IEC 17025.
Wzorcowanie mierników temperatury i wilgotności – jak często w różnych branżach?
Właściciele i użytkownicy nowych urządzeń często pytają: jak często wzorcować termometry i higrometry? Częstotliwość kalibracji mierników temperatury i wilgotności zależy od kilku kluczowych czynników:
Czynniki wpływające na częstotliwość wzorcowania:
- Wymagania branżowe i normatywne - różne sektory mają odmienne standardy
- Typ urządzenia - termometry cyfrowe, higrometry elektroniczne, termohigrometry mają różne charakterystyki stabilności
- Intensywność użytkowania - im częściej używany miernik, tym częstsze wzorcowanie
- Warunki środowiskowe - ekstremalne temperatury i wilgotność przyspieszają rozregulowanie
- Wymagana dokładność pomiarów - procesy krytyczne wymagają częstszej kalibracji
- Zalecenia producenta termometrów i higrometrów
- System zarządzania jakością w firmie (ISO 9001, ISO 14001)
Rekomendowane częstotliwości wzorcowania w różnych branżach:
- Przemysł farmaceutyczny i biotechnologia: co 6-12 miesięcy (wymagania GMP/GLP) - szczególnie dla termometrów w chłodniach farmaceutycznych
- Przemysł spożywczy i chłodnictwo: co 12 miesięcy (HACCP, bezpieczeństwo żywności) - termometry w chłodniach, higrometry w suszarniach
- Laboratoria badawcze i medyczne: co 12 miesięcy (ISO/IEC 17025) - precyzyjne termometry laboratoryjne
- Przemysł elektroniczny: co 12-24 miesięcy - higrometry do kontroli wilgotności w procesach ESD
- Budownictwo i HVAC: co 24 miesięcy - termohigrometry do diagnostyki budynków
- Rolnictwo i ogrodnictwo: co 24-36 miesięcy - mierniki w szklarniach i magazynach
Polskie prawo nie reguluje kwestii terminów ważności świadectw wzorcowania. Częstotliwość wzorcowania termometrów i higrometrów zależy więc przede wszystkim od potrzeb i interesu samego użytkownika. Zgodnie z wytycznymi jednostek kontrolnych aktualizację badania wzorcowania przyrządów pomiarowych należy wykonywać każdorazowo po awarii urządzenia.
Dlaczego warto regularnie wzorcować termometry i higrometry?
Jednostki wydające świadectwa kalibracji narzędzi pomiarowych nie mają obowiązku narzucania terminów kolejnych kontroli mierników. Po co zatem regularnie wzorcować mierniki temperatury i wilgotności? W wielu branżach od częstotliwości i wyników uzyskanych podczas tego rutynowego badania zależy:
- Zachowanie ciągłości i jakości procesów produkcyjnych - szczególnie w przemyśle farmaceutycznym i spożywczym
- Zgodność z wymaganiami prawnymi - spełnienie norm sanitarnych i środowiskowych
- Żywotność maszyn i urządzeń - właściwe monitorowanie warunków środowiskowych za pomocą termometrów i higrometrów przedłuża żywotność sprzętu
- Utrzymanie zakładowych standardów BHP i bezpieczeństwa osób znajdujących się na terenie zakładu
- Wiarygodność dokumentacji - ważne podczas audytów i kontroli zewnętrznych
- Oszczędności ekonomiczne - wczesne wykrycie nieprawidłowości zapobiega stratom produkcyjnym
Korzyści z posiadania aktualnego świadectwa wzorcowania
Świadectwo wzorcowania przyrządów pomiarowych jest cenną wskazówką, czy dany termometr, higrometr czy termohigrometr działa poprawnie według przyjętego wzorca. Jeśli w wyniku analiz zostaną wykryte różne anomalie, właściciel jest w stanie w porę podjąć stosowne działania naprawcze lub wymienić miernik na nowy. Dokumenty z akredytowanego laboratorium lub urzędu stanowią też cenne źródło informacji na temat funkcjonowania przedsiębiorstwa, nieocenione zarówno podczas kontroli wewnętrznych, jak i zewnętrznych.
Regularne wzorcowanie mierników wilgotności i temperatury to inwestycja w jakość, bezpieczeństwo i wiarygodność Twojej firmy. Pamiętaj, że koszt wzorcowania jest zazwyczaj znacznie niższy niż potencjalne straty wynikające z nieprawidłowych pomiarów wykonywanych przez nieskalibrowane termometry i higrometry.