Jaka wilgotność zboża do przechowywania? Progi i pomiar ziarna

Na pytanie o wilgotność zboża do przechowywania nie ma jednej odpowiedzi, bo próg zależy od tego, jak długo ziarno ma leżeć. Dla pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa bezpieczna wartość to 14,5 % przy przechowywaniu do pół roku i 13 % przy przechowywaniu dłuższym. Dla rzepaku te same dwie liczby wynoszą 8 % i 7 %.

Poniżej znajdziesz progi dla poszczególnych gatunków, zależność między wilgotnością a temperaturą ziarna, graniczne temperatury suszenia według przeznaczenia plonu oraz to, czym i jak zmierzyć wilgotność, żeby wynik dało się obronić przy skupie.

Bezpieczna wilgotność ziarna - dwie liczby zamiast jednej

Progi bezpiecznego przechowywania podaje poradnik Bezpieczne przechowywanie ziarna zbóż wydany przez Polski Związek Producentów Roślin Zbożowych w czerwcu 2024 roku. Tabela rozróżnia przechowywanie do pół roku i dłuższe, a osobno podaje typową maksymalną wilgotność przy zbiorze.

Różnica między 14,5 % a 13 % wygląda na kosmetyczną, a oddziela magazyn na jeden sezon od magazynu, z którego sprzedajesz przez cały rok. Im dłużej ziarno leży, tym więcej czasu ma każdy proces, który przy niższej wilgotności zachodzi na tyle wolno, że nie zdąży zaszkodzić: rozwój pleśni, samozagrzewanie i żerowanie szkodników.

Rzepak ma progi mniej więcej dwukrotnie niższe niż zboża. To jest najczęstsze źródło pomyłki w gospodarstwie, które mierzy wszystko jednym przyrządem: wynik 8 % przy zbożu oznacza ziarno przesuszone, a przy rzepaku - ziarno na granicy półrocznego przechowywania.

Sama wilgotność nie wystarczy - liczy się też temperatura ziarna

Ta sama wilgotność jest bezpieczna w chłodnym ziarnie i ryzykowna w ciepłym. Poradnik PZPRZ zwraca uwagę, że aktywność pleśni i mikroorganizmów wyraźnie spada, gdy temperatura ziarna schodzi poniżej 15 °C. Dlatego chłodzenie masy jest w praktyce drugą dźwignią obok suszenia, a nie dodatkiem do niego.

Powodem jest to, że pleśń nie żywi się wodą związaną w ziarnie, tylko wodą dostępną - a jej dostępność opisuje aktywność wody, nie sama zawartość procentowa. Ziarno o tej samej wilgotności, ale cieplejsze, oddaje do powietrza międzyziarnowego więcej pary wodnej i podnosi wilgotność względną w pryzmie.

Stąd bierze się zjawisko, które zaskakuje przy pierwszym własnym magazynie: w silosie z suchym ziarnem potrafi pojawić się wilgoć na ścianie. To nie jest przeciek, tylko kondensacja na najzimniejszej powierzchni - mechanizm opisuje wpis o punkcie rosy.

Ile wilgoci ma ziarno przy zbiorze i co z tym zrobić

Typowa maksymalna wilgotność przy zbiorze to według tego samego poradnika 19 % dla pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa, 16 % dla rzepaku i 33 % dla kukurydzy konsumpcyjnej. Dystans między tą liczbą a progiem przechowywania to dokładnie tyle wody, ile trzeba odebrać ziarnu przed zasypaniem magazynu.

Poradnik dzieli drogę suszenia progiem 20 %: ziarno podstawowych zbóż o wilgotności przy zbiorze mniejszej niż 20 % można suszyć i chłodzić metodą niskotemperaturową, a powyżej 20 % niezbędne jest szybkie suszenie wysokotemperaturowe. To rozróżnienie decyduje o koszcie i o tym, czy masz czas czekać.

Graniczna temperatura suszenia zależy od przeznaczenia plonu

Ta sama pszenica wytrzyma inną temperaturę jako materiał siewny, a inną jako paszę. Poradnik podaje graniczne temperatury jądra ziarna:

Wniosek dla gospodarstwa jest prosty: jedno ustawienie suszarni nie obsłuży całego plonu. Partia przeznaczona na siew i partia na paszę różnią się dopuszczalną temperaturą o kilkadziesiąt stopni, a przekroczenie granicy przy materiale siewnym kosztuje zdolność kiełkowania, której nie widać na mierniku wilgotności.

Jak zmierzyć wilgotność ziarna

W praktyce są trzy drogi i nie konkurują ze sobą - odpowiadają na różne pytania. Pierwsza to pomiar na pobranej próbce, druga to sonda wbijana w złoże, trzecia to metoda suszarkowo-wagowa w laboratorium, która rozstrzyga spór.

Mierniki na próbce

Przyrządy pojemnościowe mierzą całe ziarno, bez mielenia. Schaller humimeter FSW daje wynik w trzy sekundy z próbki 330 g, obejmuje zawartość wody od 5 do 40 % i masę hektolitra od 30 do 90 kg/hl przy dokładności ±0,4 %, a porcji nie trzeba ważyć. humimeter FSx pokrywa zakres od 0 do 50 % wody na 29 materiałach, więc obsłuży także rzepak, strączkowe, ryż, mak i kawę.

Tam, gdzie pomiar wykonuje się kilkadziesiąt razy dziennie przy wadze, pracuje humimeter FSA: podaje wilgotność, masę hektolitra i temperaturę ziarna w jednym cyklu, ma wbudowaną drukarkę oraz złącza Ethernet i USB, więc wynik trafia do dokumentu, a nie do zeszytu.

Druga rodzina to przyrządy rezystancyjne. Delmhorst G-7 pracuje na próbce 3-4 g w zintegrowanym kubku, ma trzynaście kalibracji fabrycznych, pamięć 150 odczytów i statystykę partii - to najtańsze wejście w powtarzalny pomiar w gospodarstwie.

Kalibracja na gatunek nie jest ozdobą menu. Przyrząd nie mierzy wody wprost, tylko wielkość fizyczną, która od niej zależy, a przelicznik jest inny dla pszenicy, inny dla rzepaku i inny dla kukurydzy. Pomiar rzepaku na kalibracji pszenicznej daje liczbę, która wygląda wiarygodnie i jest nieprawdziwa.

Sonda wbijana w pryzmę

Gdy ziarno już leży, pobieranie próbek z głębi pryzmy jest kłopotliwe. Schaller humimeter RHL mierzy wilgotność powietrza międzyziarnowego na dowolnej głębokości i przelicza ją na zawartość wody w ziarnie, a 10 000 odczytów w pamięci pozwala prowadzić historię partii zamiast pojedynczych pomiarów.

To jest pomiar o innym charakterze niż próbka w kubku: odpowiada na pytanie, co dzieje się w złożu teraz, a nie jaka była wilgotność przy zasypie. Tym samym tropem idzie pomiar w innych materiałach sypkich, opisany we wpisie o wilgotności materiałów sypkich.

Cztery rzeczy, które psują wynik

• Próbka z jednego miejsca. Wilgotność w pryzmie nie jest jednakowa; pobierz kilka porcji z różnych miejsc i głębokości, wymieszaj, dopiero potem mierz.
• Pomiar tuż po suszarni. Woda nie jest jeszcze równomiernie rozłożona w masie ani w samym ziarniaku, więc odczyt bywa niemiarodajny. Powtórz go po kilku godzinach od zasypania.
• Zimne ziarno i ciepły przyrząd. Daj obu wyrównać temperaturę, zanim naciśniesz pomiar - różnica temperatur jest jednym z głównych źródeł rozjazdu między dwoma przyrządami.
• Kalibracja z poprzedniej partii. Sprawdź wybrany gatunek przed pierwszym pomiarem dnia, nie po sporze przy wadze.

Ile waży wilgoć - przeliczenie masy po suszeniu

Wilgotność przekłada się wprost na masę, za którą dostajesz zapłatę, i to jest powodem, dla którego jeden punkt procentowy potrafi wywołać spór przy skupie. Masa po dosuszeniu wynika z prostego bilansu suchej substancji:

masa końcowa = masa początkowa × (100 - wilgotność początkowa) ÷ (100 - wilgotność końcowa)

Dla 10 ton ziarna o wilgotności 18 %, dosuszonego do 14 %, daje to 10 × 82 ÷ 86, czyli około 9,53 tony. Ubytek to blisko 470 kilogramów samej wody - przy czterech punktach procentowych i jednej tylko partii. Dlatego błąd pomiaru rzędu pół punktu nie jest drobiazgiem technicznym, tylko pozycją w rozliczeniu.

Skąd wiadomo, że miernik pokazuje prawdę

Każdy przyrząd elektroniczny mierzy wilgotność pośrednio i każdy wymaga odniesienia do metody, która mierzy wodę wprost, czyli do suszenia i ważenia próbki. Dlaczego bez tej metody nie da się rozstrzygnąć sporu, tłumaczy osobny wpis o kalibracji mierników wilgotności.

Wilgotnościomierze do ziarna zbóż i nasion oleistych wzorcuje Główny Urząd Miar - laboratorium porównuje wskazanie przyrządu z wynikiem metody suszarkowo-wagowej. Jeśli twój miernik rozstrzyga o rozliczeniu z dostawcami, warto mieć do niego świadectwo, a nie tylko przekonanie.

W silosie temperatura ostrzega wcześniej niż wilgotność

Samozagrzewanie zaczyna się w gnieździe o objętości kilku wiader i przez długi czas nie zmienia średniej wilgotności partii. Zmienia natomiast temperaturę w tym jednym miejscu, więc regularny pomiar temperatury w kilku punktach złoża jest tanim systemem wczesnego ostrzegania.

Do kontroli punktowej służy termometr sondowy Delmhorst TM-100, do pomiaru w pryzmie siana i ziarna - czujnik penetracyjny Delmhorst TS-107, a w dużych komorach i silosach pracuje sonda Gann FT 20 z przewodem 20 metrów. Gdy chcesz mierzyć jednocześnie temperaturę i wilgotność powietrza międzyziarnowego, właściwym narzędziem jest sonda klimatyczna Gann RH-T 37 EL 320. Cała rodzina stoi w kategorii Sondy i Czujniki Temperatury.

Czym zmierzysz wilgotność zboża w praktyce

Dobór przyrządu zaczyna się od pytania, gdzie stoisz w momencie pomiaru: przy wadze, w polu czy przy pryzmie w magazynie. Jesteśmy autoryzowanym dystrybutorem Schaller humimeter w Polsce i autoryzowanym dystrybutorem Delmhorst w Polsce, więc poniższe przyrządy możemy pokazać w działaniu na twoim materiale.

• Schaller humimeter FSW - pomiar w trzy sekundy z próbki 330 g razem z masą hektolitra; przyrząd do ręki, gdy decyzja o zbiorze albo o przyjęciu partii zapada na miejscu.
• Schaller humimeter FSx - 29 materiałów i zakres do 50 % wody; wybór dla gospodarstwa, które obok zbóż ma rzepak i strączkowe.
• Schaller humimeter FSA - automat do punktu skupu: wilgotność, masa hektolitra i temperatura w jednym cyklu, z wydrukiem dla dostawcy.
• Schaller humimeter RHL - sonda wbijana do pryzmy, gdy pytanie brzmi nie jakie ziarno przyjęliśmy, tylko co dzieje się z nim teraz.

Pełna oferta przyrządów do ziarna, biomasy i pozostałych materiałów sypkich stoi w kategorii Wilgotnościomierze do Biomasy i Materiałów Sypkich. Jeśli nie wiesz, który zakres i które kalibracje będą ci potrzebne, napisz, co i w jakim momencie mierzysz - dobierzemy przyrząd do materiału, a nie odwrotnie.