Przeliczanie gęstości papieru kg/m³ na gramaturę g/m² w mierniku humimeter PM5

Wpis zaktualizowany: październik 2026 - według instrukcji obsługi humimeter PM5 v1.8.

Po co przeliczać gramaturę na gęstość przy pomiarze miernikiem PM5

Miernik humimeter PM5 pokazuje zawartość wody w papierze w procentach, a nie gęstość. Gęstość jest potrzebna wcześniej - do wyboru krzywej kalibracyjnej, bo wszystkie krzywe tego miernika są opisane gęstością papieru w kg/m³, od 200 do 1600. Specyfikacja papieru podaje zwykle co innego: gramaturę w g/m² i grubość w mm albo w µm. Ten wpis pokazuje, jak z tych dwóch liczb policzyć gęstość, którą krzywą wybrać i jak potwierdzić wybór. Szerzej o tym, jak wyglądają pomiary wilgotności w rolkach, piszemy w osobnym wpisie.

Wzory: gramatura, grubość i gęstość papieru

Gramatura to masa jednego metra kwadratowego papieru, a gęstość to masa jednego metra sześciennego. Łączy je grubość arkusza:

Gęstość [kg/m³] = gramatura [g/m²] ÷ grubość [mm]

Gramatura [g/m²] = gęstość [kg/m³] × grubość [mm]

Gdy grubość jest podana w mikrometrach, podziel gramaturę przez grubość w µm i pomnóż wynik przez 1000. Przykład: papier 80 g/m² o grubości 100 µm ma gęstość 80 ÷ 100 × 1000 = 800 kg/m³.

Przykłady: od gramatury i grubości do krzywej

Liczby w tabeli to przykłady rachunkowe, a nie dane konkretnych gatunków papieru. Do pomiaru weź gramaturę i grubość ze specyfikacji swojego papieru albo zmierz grubość mikrometrem. Widać też, że ta sama gramatura nie oznacza tej samej krzywej: papier 80 g/m² i karton 200 g/m² mogą mieć tę samą gęstość, a dwa papiery 80 g/m² o różnej grubości - różną.

Przeliczenie odwrotne

Gdy znasz krzywą i grubość, a chcesz sprawdzić, jakiej gramaturze odpowiada:

Gdy nie znasz grubości arkusza - gęstość rolki albo stosu z masy i objętości

Wcześniejsze wydanie instrukcji PM5 podawało jeszcze dwa wzory. Przydają się wtedy, gdy grubości arkusza nie ma w specyfikacji, a całą rolkę albo stos można zważyć i zmierzyć:

Gęstość rolki [kg/m³] = masa papieru w rolce [kg] ÷ objętość papieru w rolce [m³]

Gęstość stosu [kg/m³] = masa stosu [kg] ÷ objętość stosu [m³]

Do masy bierze się sam papier, bez tulei i bez palety. Objętość papieru w rolce to π × (R² − r²) × szerokość rolki, gdzie R to promień rolki, a r promień zewnętrzny tulei, wszystko w metrach. Przykład: rolka o szerokości 1,0 m i średnicy 1,0 m na tulei o średnicy 0,1 m ma objętość papieru około 0,78 m³; jeśli sam papier waży 600 kg, gęstość wynosi około 772 kg/m³, czyli do porównania bierze się krzywe 750 i 800. Stos o wymiarach 1,0 × 0,7 m i wysokości 0,5 m ma objętość 0,35 m³; przy masie papieru 280 kg gęstość wynosi 800 kg/m³.

Gęstość policzona dla całej rolki albo stosu obejmuje też powietrze między warstwami, więc bywa nieco niższa niż gęstość samego arkusza. Instrukcja mówi właśnie o gęstości papieru w rolce albo w stosie, ale w obu przypadkach ostatecznie rozstrzyga porównanie z metodą odniesienia, opisane niżej.

Krzywe kalibracyjne PM5 według instrukcji v1.8

Miernik ma 24 krzywe kalibracyjne dla gęstości od 200 do 1600 kg/m³ oraz krzywą „Reference”, która służy wyłącznie do sprawdzania miernika płytką testową. Instrukcja podaje przy krzywych przykładowe rodzaje papieru jako podpowiedź, a nie przypisanie:

Gdy gęstość wypada między krzywymi - porównanie z metodą odniesienia

Instrukcja mówi o gęstości papieru w rolce albo w stosie, a gęstość policzona z gramatury i grubości jest punktem wyjścia, nie ostatecznym rozstrzygnięciem. Dla bardzo dokładnych wyników producent zaleca jednorazowe porównanie dla każdego papieru:

1. Policz gęstość papieru i wykonaj kilka pomiarów na krzywych najbliższych tej wartości, na przykład 850 i 900 dla gęstości 864 kg/m³.
2. Oznacz wilgotność tej samej rolki albo stosu metodą odniesienia: suszarkową według EN ISO 287 albo analizatorem wilgotności on-line, jeśli zakład go ma.
3. Porównaj wyniki i od tej pory używaj dla tego papieru krzywej, której wskazania są najbliższe wynikowi odniesienia.

W mierniku nie wpisuje się gęstości ani nie tworzy własnych krzywych - wybiera się jedną z 24 gotowych. Krzywej można nadać własną nazwę, na przykład nazwę papieru, żeby operator nie musiał pamiętać liczby. Zmianę nazwy przeprowadza dystrybutor, więc wystarczy do nas napisać. Dla papieru spoza zakresu krzywych standardowych nową krzywą może opracować laboratorium producenta.

Zawartość wody, a nie wilgotność względna stosu

Wynik PM5 to zawartość wody w procentach masy papieru (%mc), czyli ta sama miara co w metodzie suszarkowej. Firmy papiernicze używają też drugiej, rozłącznej miary: wilgotności względnej powietrza w równowadze z papierem w stosie (%RH), którą mierzą higrometry humimeter RH5 i humimeter RH6. Krzywa dobrana po gęstości dotyczy tylko pierwszej z nich, dlatego przed pomiarem sprawdź, w której mierze zapisana jest Twoja specyfikacja.

Kontrola miernika płytką testową

Producent zaleca sprawdzać miernik co cztery tygodnie płytką testową z walizki. Miernik i płytka mają mieć temperaturę od 20 do 26 °C, a pod płytką nie może być metalu ani innego materiału przewodzącego, więc walizkę kładzie się na przykład na drewnianym stole. Po dostrojeniu miernika wybierz krzywą „Reference” i dociśnij miernik do szarej płytki z siłą około 4 kg. Odczyt powinien mieścić się w przedziale od 14,5 do 15,5. Wynik spoza tego przedziału oznacza, że miernik trzeba ponownie dostroić.

Praktyczne wskazówki do pomiaru

• Dociskaj miernik do obwodu rolki, czyli do jej dłuższego boku, z siłą około 4 kg - wszystkie trzy listwy pomiarowe mają przylegać do papieru w linii prostej. Pomiar na czole rolki nie jest wiarygodny.
• Rolka musi mieć promień co najmniej 100 mm, a nad tuleją musi być co najmniej 50 mm papieru. Stos musi mieć co najmniej 50 mm wysokości.
• Na rolce obracającej się włącz automatyczny zapis co 3 sekundy i przesuń miernik wzdłuż całej rolki - dostaniesz średnią i od razu zobaczysz odcinki zbyt wilgotne albo zbyt suche.
• Temperatura mierzonego papieru musi mieścić się w zakresie od 0 do 80 °C. Miernik mierzy ją bezdotykowo i sam kompensuje wynik.
• PM5 nie zmierzy papieru z warstwą metalową albo metalizowaną ani papieru z grafitem.

Podsumowanie

Gęstość papieru liczy się z gramatury i grubości, a w mierniku PM5 służy wyłącznie do wyboru krzywej kalibracyjnej. Wynik obliczenia wskazuje jedną albo dwie krzywe do porównania, a ostatecznie rozstrzyga porównanie z metodą odniesienia. Do papieru w stosach i ryzach mamy też mniejszy humimeter PMP, a wszystkie przyrządy do papieru są w kategorii Papier i tektura.

Jako autoryzowany dystrybutor Schaller humimeter w Polsce pomagamy dobrać krzywe do konkretnych papierów. Napisz do nas, podaj gramaturę i grubość papierów, które mierzysz, a wskażemy krzywe do porównania - przygotujemy odpowiedź i ofertę w 24 h.

Chcesz kalkulację cenową →

Artykuł zaktualizowany: październik 2026. Źródła: instrukcja obsługi humimeter PM5 v1.8 (Schaller Messtechnik GmbH), rozdziały 5.1, 6.3, 7, 7.1, 11.4, 12 i 15.2; wzory gęstości rolki i stosu według wcześniejszego wydania instrukcji.