Jak zmierzyć wilgotność zrębki przy odbiorze dostawy? Metody i przyrządy

Wpis zaktualizowany: październik 2026 - według instrukcji obsługi przyrządów humimeter BLL, BMC i BMA-2 oraz informacji producenta.

Ciepłownia kupuje zrębkę na tony albo na metry sześcienne, ale ciepło daje jej wyłącznie sucha masa drewna. Woda przyjeżdża w tej samej ciężarówce, waży tyle samo co drewno i jeszcze zabiera energię, bo kocioł musi ją odparować. Dlatego przy odbiorze dostawy liczy się jedna liczba: zawartość wody w zrębce. Kto jej nie mierzy, płaci dostawcy za wodę, a spory o jakość rozstrzyga na oko.

Poniżej opisujemy, jak tę liczbę zmierzyć szybko i powtarzalnie: czym różni się od wilgotności drewna, skąd bierze się rozjazd z laboratorium, jak wygląda pomiar przy odbiorze krok po kroku i który przyrząd pasuje do której sytuacji - od sondy wbijanej w pryzmę po czujnik na przenośniku.

Dlaczego zawartość wody decyduje o cenie dostawy

Masa dostawy to suma suchego drewna i wody. Ta sama ciężarówka z 25 tonami zrębki przywozi zupełnie inną ilość paliwa zależnie od tego, ile w niej wody:

Między dostawą o zawartości wody 30 % a dostawą o 50 % jest 5 ton suchego drewna na jednym transporcie. Przy cenie za tonę mokrą odbiorca płaci w drugim przypadku za 5 ton wody więcej i dodatkowo traci energię na jej odparowanie. Stąd rozliczenie według suchej masy albo z korektą za wodę - a do tego potrzebny jest pomiar każdej dostawy, nie jeden pomiar na sezon.

Zawartość wody to także parametr pracy kotła. Kocioł na biomasę jest przystosowany do paliwa w określonym zakresie wilgotności. Paliwo spoza tego zakresu spala się gorzej, podnosi emisję, może wywoływać błędy sterowania, a nawet zatrzymanie instalacji. Znajomość zawartości wody w każdej dostawie pozwala mieszać partie i podawać kotłowi paliwo o stałej jakości.

Wilgotność drewna a zawartość wody - dwie liczby, które łatwo pomylić

W handlu biomasą i w normach dla biopaliw stałych podaje się zawartość wody, czyli masę wody odniesioną do masy całkowitej próbki - razem z tą wodą. Mierniki do drewna litego, np. oporowe do tarcicy, pokazują zwykle wilgotność drewna, czyli masę wody odniesioną do masy suchego drewna. Ta sama próbka daje więc dwie różne liczby, a różnica rośnie razem z ilością wody. Przeliczenie: w = u / (1 + u), gdzie w to zawartość wody, a u to wilgotność drewna, obie zapisane jako ułamek.

Wartości w tabeli przeliczyliśmy według wzoru powyżej; ten sam przelicznik podaje producent przyrządów humimeter. Przyrządy do zrębki opisane dalej pokazują zawartość wody. Zanim porównasz wynik z umową albo z laboratorium, sprawdź, w której z tych dwóch wielkości podano próg. „40 %” w umowie i „40 %” na wyświetlaczu oznaczają co innego, jeśli jedna liczba jest wilgotnością drewna, a druga zawartością wody: 40 % wilgotności drewna to około 28,6 % zawartości wody.

Metoda odniesienia: suszarka i waga według EN ISO 18134-2

Zawartość wody w biopaliwach stałych oznacza się metodą suszarkowo-wagową według normy EN ISO 18134-2: próbkę się waży, suszy w suszarce do stałej masy i waży ponownie. To metoda odniesienia - według niej producenci adiustują mierniki szybkie i do niej odwołują się umowy. Przy odbiorze dostaw ma jednak dwie wady: wynik przychodzi po wielu godzinach, a suszarka z wagą zajmuje miejsce i zużywa dużo energii.

W laboratorium zakładu tę metodę realizuje system LabDry z suszarką laboratoryjną i wagą, a dla małych próbek wagosuszarka halogenowa G110. Dlaczego miernik szybki zawsze potrzebuje odniesienia do metody suszarkowej, opisujemy we wpisie o kalibracji mierników wilgotności.

Dlaczego miernik i laboratorium dają różne wyniki

Rozjazd między przyrządem szybkim a suszarką nie musi znaczyć, że któryś z nich się myli. Producent przyrządów humimeter podaje w instrukcjach przyrządów do zrębki, że przy takim porównaniu różnica do około ±3 % zawartości wody jest normalna, i wskazuje jej przyczyny:

• Próbka w komorze miernika jest 12-20 razy większa niż próbka suszona w laboratorium, więc lepiej oddaje całą partię. Mała próbka z niejednorodnej pryzmy łatwo trafia na kawałki suchsze albo mokrzejsze od średniej.
• Podczas suszenia z drewna ulatniają się także substancje lotne, które suszarka liczy razem z wodą.
• Wynik zależy od tego, jak pobrano próbkę - z kilku miejsc pryzmy albo ładunku, czy z jednej warstwy.

Dlatego przy rozbieżności z dostawcą porównuje się średnią z serii pomiarów, a nie pojedynczy odczyt, a ostatecznie rozstrzyga metoda suszarkowa.

Pomiar przy odbiorze dostawy krok po kroku

Kroki zebraliśmy z instrukcji przyrządów humimeter BLL, BMC i BMA-2. Szczegóły - pojemność komory, zakres, sposób zapisu wyników - różnią się między modelami i opisujemy je na kartach produktów.

1. Wybierz krzywą kalibracji odpowiadającą materiałowi: zrębka drobna, gruba, przemysłowa, trociny albo wióry. Gdy nie wiadomo, która pasuje, producent dobiera ją na podstawie zdjęcia materiału z przyłożoną miarką.
2. Wyrównaj temperaturę przyrządu i próbki - różnica nie powinna przekraczać 3 °C. Przyrząd wniesiony z zimnego samochodu do ciepłej hali potrzebuje czasu.
3. Nie mierz zrębki zamarzniętej ani ze śniegiem i usuń z próbki kawałki metalu. BLL i BMC nie są przeznaczone do zrębki cieplejszej niż 40 °C.
4. Pobierz próbkę reprezentatywną: z kilku miejsc ładunku albo pryzmy i z głębi, a nie tylko z wierzchu wystawionego na deszcz albo słońce.
5. W przyrządzie komorowym napełnij komorę luźno aż do górnej krawędzi, bez ubijania i potrząsania - zagęszczenie zmienia wynik.
6. Sondą wbijaną (BLL) mierz w głębi pryzmy albo ładunku w kilku miejscach; wynik pojawia się po kilku sekundach.
7. Zrób serię pomiarów i weź średnią. BMC i BL2 liczą ją automatycznie.
8. Zapisz wynik razem z numerem dostawy. BLL i BL2 mają pamięć 10 000 wyników, a BMA-2 drukuje wynik na wbudowanej drukarce dostępnej w pakiecie danych.
9. Okresowo sprawdzaj przyrząd: blokiem testowym (BLL, BL2) albo medium testowym (przyrządy komorowe).

Który przyrząd do czego

Do pomiaru przy odbiorze służą cztery przyrządy humimeter. Różnią się sposobem pomiaru, materiałem i zakresem:

BLL jest najszybszy na placu, bo mierzy w głębi pryzmy bez pobierania próbki, ale mierzy wyłącznie zrębkę. Przyrządy komorowe biorą dużą próbkę i dlatego lepiej uśredniają niejednorodny materiał. BMA-2 jako jedyny z tej czwórki waży próbkę: z masy i objętości liczy gęstość nasypową, suchą masę w metrze sześciennym (ATRO t/m³) i wartość opałową. Te funkcje działają dla krzywych zrębki i wchodzą w pakiet ATRO.

Krzywe przyrządów humimeter obejmują zrębkę w klasach wielkości od P16 do P63 według EN ISO 17225-1. Materiał spoza tych klas warto przed zakupem pokazać producentowi, który dobiera krzywą na podstawie zdjęcia z miarką.

Rozliczenie według suchej masy - przykład ciepłowni Fernwärme Weiz

Austriacka ciepłownia Fernwärme Weiz prowadzi trzy kotłownie na biomasę o łącznej mocy około 40 MW. Zrębkę dostarczają codziennie rolnicy i tartaki z promienia około 20 km. Zakład nie ma wagi samochodowej, więc jakość i rozliczenie dostaw opiera na suchej masie w metrze sześciennym (ATRO t/m³), wyznaczanej komorowym przyrządem humimeter BMA - poprzednikiem BMA-2. Według wywiadu opublikowanego przez producenta w 2022 roku przyrząd pracował tam wtedy codziennie od około pięciu lat.

Efekty, które wymienia zakład: równa jakość paliwa i lepsza praca kotłów, zawartość popiołu obniżona do 1,3 % oraz przejrzystsze relacje z dostawcami, bo ocena dostawy przestała zależeć od oka odbierającego. To ten sam mechanizm co w tabeli na początku wpisu: płaci się za drewno, a nie za wodę.

Pomiar ciągły - gdy zrębka jedzie przenośnikiem

Pomiar przy odbiorze mówi, co przyjechało. Gdy zakład suszy zrębkę, produkuje pelet albo chce sterować podawaniem paliwa do kotła, potrzebny jest pomiar ciągły w instalacji, z sygnałem do sterownika:

• humimeter HGT-A - przetwornik do przenośnika ślimakowego i kanału zasypowego, zrębka w zakresie 10-50 %, wyjście 4-20 mA.
• humimeter BLO - jednostka z wyświetlaczem i czujnikiem do wyboru, do zrębki, peletu i trocin, dwa wyjścia 4-20 mA.
• Schaller BLC - czujnik do bunkra i przenośnika ślimakowego, do trocin, zrębki i peletu w zakresie 2-60 %, wyjście 4-20 mA.
• MoistTech IR-3000W - bezkontaktowy czujnik NIR nad przenośnikiem oraz na wlocie i wylocie suszarni, do trocin, zrębki i peletu.

Porównanie dwóch z tych rozwiązań w produkcji peletu opisujemy we wpisie Schaller BLC czy MoistTech IR-3000W.

Podsumowanie

Przy zakupie zrębki płaci się za drewno, a mierzy się wodę. Ustal w umowie, czy próg dotyczy zawartości wody, czy wilgotności drewna. Każdą dostawę mierz serią pomiarów na reprezentatywnej próbce, a rozbieżności rozstrzygaj metodą suszarkową według EN ISO 18134-2. Do odbioru na placu wystarczy sonda BLL albo przyrząd komorowy, do rozliczenia według suchej masy służy BMA-2 z pakietem ATRO, a do sterowania procesem - czujnik on-line.

Wszystkie przyrządy z tego wpisu są w kategorii Wilgotnościomierze do Biomasy i Materiałów Sypkich. Jako dystrybutor wymienionych marek w Polsce dobieramy przyrząd do materiału, sposobu odbioru i umowy z dostawcami. Napisz do nas, a przygotujemy ofertę w 24 h.

Artykuł zaktualizowany: październik 2026. Źródła: instrukcje obsługi humimeter BLL v3.3, BMC v1.4 i BMA-2 v4.1 (Schaller Messtechnik GmbH); strona producenta humimeter BMA-2; wywiad z ciepłownią Fernwärme Weiz opublikowany przez Schaller Messtechnik (2022); normy EN ISO 18134-2 i EN ISO 17225-1.