Wpis zaktualizowany: październik 2026 - z tabelą rodzajów termometrów według zasady działania, opisem termometru bezdotykowego (emisyjność, plamka pomiarowa), rodzajami sond kontaktowych, poprawionym podziałem na dotykowe i bezdotykowe oraz doborem termometru i rejestratora do zastosowania.
Termometry przemysłowe różnią się zasadą działania, sposobem pomiaru i tym, czy wynik trzeba tylko odczytać, czy także zapisać. Najważniejsze podziały to: termometry analogowe i elektroniczne, dotykowe (kontaktowe) i bezdotykowe, z wbudowanym czujnikiem albo z sondą. Poniżej opisujemy, jak działają poszczególne rodzaje, kiedy wybrać termometr bezdotykowy, a kiedy kontaktowy z sondą, i kiedy zamiast termometru potrzebny jest rejestrator temperatury.
Rodzaje termometrów według zasady działania
| Rodzaj | Zasada działania | Gdzie w przemyśle | Przykład z oferty |
|---|---|---|---|
| cieczowy (szklany) | ciecz w kapilarze rozszerza się wraz z temperaturą | kontrola na miejscu, wzorce porównawcze | - |
| bimetaliczny (tarczowy) | dwa sklejone metale o różnej rozszerzalności wyginają się i obracają wskazówkę | rurociągi, zbiorniki, instalacje grzewcze | - |
| manometryczny | ciśnienie gazu albo cieczy w zamkniętym układzie z kapilarą rośnie z temperaturą | maszyny i instalacje z odczytem na tarczy z dala od punktu pomiaru | - |
| rezystancyjny (Pt100, Pt1000) | opór platyny rośnie wraz z temperaturą | procesy, piece, prasy, laboratoria - dokładny i stabilny pomiar | sondy Pt100 Gann do -50 do 600 °C, sondy PT100 Tinytag |
| termistorowy (NTC) | opór półprzewodnika maleje wraz z temperaturą | chłodnictwo, HVAC, rejestratory do -40 do 125 °C | sondy 10K NTC Tinytag |
| termoelektryczny (termopara) | na styku dwóch metali powstaje napięcie zależne od temperatury | wysokie temperatury, piece, obróbka cieplna | rejestratory Tinytag i Tecnosoft na termopary K, J, T, N |
| radiacyjny (pirometr) | mierzy promieniowanie podczerwone wysyłane przez powierzchnię | pomiar bezdotykowy części ruchomych, gorących albo pod napięciem | Gann BL Compact TF-IR 2, sonda IR 40 EL |
Termometry cieczowe, bimetaliczne i manometryczne należą do grupy rozszerzalnościowych - wykorzystują zmianę objętości albo kształtu materiału. Czujniki rezystancyjne, termistory i termopary dają sygnał elektryczny, który miernik albo rejestrator zamienia na wynik cyfrowy. Szczegóły czujników elektrycznych opisujemy we wpisach Termopara - co to jest i jak działa, Czujnik NTC 10k - charakterystyka i Czujnik temperatury do chłodni i mroźni - zasada działania.
Termometr elektroniczny a analogowy
Termometr analogowy - szklany, bimetaliczny albo manometryczny - nie potrzebuje zasilania, pokazuje wynik na skali i dobrze znosi trudne warunki, ale nie zapisuje pomiarów i trudno odczytać go dokładnie. Termometr elektroniczny przemysłowy zamienia sygnał czujnika na wynik cyfrowy: pokazuje go na wyświetlaczu, pozwala przełączać sondy, a w wersji z pamięcią - zapisuje wyniki, przesyła je do komputera albo chmury i alarmuje po przekroczeniu progu. W procesach, które trzeba dokumentować, przewagę ma właśnie zapis.
Termometr bezdotykowy przemysłowy (pirometr)
Termometr bezdotykowy, nazywany też pirometrem albo termometrem na podczerwień, mierzy promieniowanie podczerwone wysyłane przez powierzchnię i przelicza je na temperaturę. Pozwala bezpiecznie zmierzyć części ruchome, gorące, pod napięciem albo trudno dostępne. Termometry laserowe to w praktyce pirometry z celownikiem laserowym - laser tylko wskazuje miejsce pomiaru, nie mierzy. Termopary nie są termometrami bezdotykowymi: to czujniki kontaktowe, które muszą dotykać mierzonego materiału.
Na wynik pirometru wpływają dwie rzeczy, o których łatwo zapomnieć:
- Emisyjność - powierzchnia o niskiej emisyjności, np. surowy metal, blacha ocynkowana albo aluminium, wysyła mniej promieniowania, więc pirometr ustawiony na typową wartość 95 % pokaże wynik zaniżony. Pirometry z nastawną emisyjnością (np. 20-100 %) pozwalają ją skorygować; przy stałej emisyjności błyszczący metal trzeba zmatowić albo okleić taśmą o znanej emisyjności.
- Wielkość plamki pomiarowej - pirometr uśrednia temperaturę w plamce, której średnica rośnie z odległością. Przy stosunku 6:1 z odległości 250 mm plamka ma około 46 mm średnicy, więc mały element z tej odległości zostanie zmierzony razem z tłem.
Pirometr mierzy tylko temperaturę powierzchni. Do temperatury wewnątrz materiału, cieczy albo powietrza potrzebny jest termometr kontaktowy z sondą.
Termometr przemysłowy z sondą - rodzaje sond
| Sonda | Do czego | Przykład |
|---|---|---|
| wbijana (szpilkowa) | materiały miękkie i sypkie, żywność, ciecze | Gann ET 10 - Pt100, -50 do 250 °C |
| zanurzeniowa | ciecze, kąpiele, gorące masy, piece | Gann TT 480 - Pt100 do 600 °C, rurka 480 mm |
| powierzchniowa, także kątowa | płyty, prasy, rury, formy | Gann OTW 90 - kątowa sonda Pt100 do temperatury powierzchni |
| piecowa i wysokotemperaturowa do rejestratora | piece, suszarnie, komory | Tinytag PB-6006 - Pt100 do 600 °C do rejestratorów Tinytag |
| podczerwieni (bezdotykowa) | części ruchome i pod napięciem | Gann IR 40 EL - -20 do 199,9 °C, emisyjność 95 % |
Przy pomiarze kontaktowym liczy się dobre przyleganie i czas: sonda musi przyjąć temperaturę materiału, a na izolacji, folii czy drewnie metalowa końcówka odbiera tyle ciepła, że wynik wypada między temperaturą materiału a sondy - wtedy lepiej sprawdza się pomiar w podczerwieni. Termometry kątowe, z czujnikiem wygiętym pod kątem 90°, ułatwiają pomiar tam, gdzie prosta sonda się nie zmieści, np. w prasach albo kanałach wentylacyjnych.
Termometry przepływowe i montowane na stałe
Termometry przepływowe montuje się w instalacji - w rurociągu albo kanale - i pokazują temperaturę przepływającej cieczy lub gazu. Występują jako analogowe (tarczowe) i elektroniczne z wyjściem sygnałowym do sterownika. Obudowy i osłony czujników wykonuje się ze stali nierdzewnej, mosiądzu, aluminium albo szkła, zależnie od odporności na korozję, kwasy i ścieranie, jakiej wymaga proces.
Termometr czy rejestrator temperatury
W przemyśle sam odczyt rzadko wystarcza - liczy się możliwość pokazania przebiegu temperatury w czasie i wygenerowania raportu do audytu, odbioru partii albo walidacji procesu. Rejestrator temperatury mierzy jak termometr elektroniczny, ale zapisuje wyniki w zadanym odstępie i pozwala wrócić do nich po tygodniach.
| Zastosowanie | Rejestrator | Czujnik i zakres |
|---|---|---|
| piece, suszarnie, wysoka temperatura | Tinytag Plus 2 TGP-4104 (albo View 2 TV-4104 z wyświetlaczem) | sonda PT100, -50 do 600 °C zależnie od sondy |
| obróbka cieplna, wiele punktów naraz | Tecnosoft TC-Log 8 USB | 8 kanałów na termopary K, J, T, N, E, R, S, B |
| pojedynczy punkt na termoparze | Tinytag Ultra 2 TGU-4550 | termopara K, J, T albo N; zakres zależy od termopary |
| hale, magazyny, miejsca wilgotne | Tinytag Plus 2 TGP-4500 | temperatura i wilgotność, obudowa IP68 |
| kontrola powierzchni na miejscu | Gann BL Compact TF-IR 2 | pirometr -40 do 380 °C, emisyjność 20-100 %, do tego wilgotność i temperatura powietrza |
Pełny wybór znajdziesz w kategorii rejestratory i termometry. Termometrom do bardzo wysokich temperatur poświęciliśmy osobny wpis Termometry wysokotemperaturowe - rodzaje i zastosowania.
Zanim kupisz
- Ustal, czy mierzysz powierzchnię (pirometr albo sonda powierzchniowa), wnętrze materiału lub ciecz (sonda wbijana albo zanurzeniowa), czy powietrze.
- Sprawdź zakres temperatury sondy i przyrządu osobno - zakres rejestratora to nie zakres dołączonej sondy.
- Przy pirometrze sprawdź emisyjność mierzonej powierzchni i stosunek odległości do plamki.
- Jeśli wynik ma trafić do dokumentacji, wybierz rejestrator albo miernik z pamięcią i zamów świadectwo wzorcowania w punktach temperatury procesu.
Podsumowanie
Termometry przemysłowe dzieli się według zasady działania na rozszerzalnościowe (cieczowe, bimetaliczne, manometryczne), elektryczne (rezystancyjne, termistorowe, termoelektryczne) i radiacyjne, czyli pirometry. Pirometr mierzy bezdotykowo tylko powierzchnię i wymaga uwagi na emisyjność i plamkę pomiarową, termometr z sondą mierzy wnętrze materiału, ciecz albo powietrze. Gdy wynik trzeba udokumentować, zamiast termometru wybiera się rejestrator temperatury.
Jako dystrybutor wymienionych marek w Polsce dobieramy termometry z sondami, pirometry i rejestratory do procesów przemysłowych. Napisz do nas, a przygotujemy ofertę w 24 h.
Zapytaj o termometr przemysłowy →
Artykuł zaktualizowany: październik 2026. Źródła: dane producentów Gann (Hydromette BL Compact TF-IR 2, IR 40 EL, sondy Pt100 ET 10, TT 480, OTW 90), Tinytag (TGP-4104, TV-4104, PB-6006, TGU-4550, TGP-4500) i Tecnosoft (TC-Log 8 USB); IEC 60751 (czujniki Pt100); IEC 60584-1 (termopary) - za wpisami o termoparze i czujnikach do chłodni.
Zaloguj przez Facebooka
Zaloguj przez Google