Ile schnie beton i kiedy można kłaść posadzkę? Pomiar wilgotności

Pytanie „ile schnie beton" ma odpowiedź, ale nie taką, jakiej się spodziewasz - bo beton przechodzi dwie fazy i w każdej z nich robisz coś dokładnie odwrotnego. Przez pierwsze dni walczysz z wysychaniem, bo świeży beton potrzebuje wody, żeby nabrać wytrzymałości. Potem, przez tygodnie, czekasz aż wyschnie, bo dopiero wtedy można na nim cokolwiek położyć. Pomylenie tych dwóch faz to najdroższy błąd w całym harmonogramie posadzki.

Beton najpierw dojrzewa - i wtedy nie wolno mu wyschnąć

Cement wiąże wodę w reakcji chemicznej, a nie odparowuje ją. Jeśli świeża powierzchnia straci wodę zbyt szybko, reakcja w warstwie przypowierzchniowej zatrzymuje się na półmetku i beton zostaje z trwale słabszym wierzchem. Dlatego pielęgnacja - osłanianie, zraszanie, przykrywanie folią, preparaty powłokowe - nie jest ostrożnością, tylko częścią technologii.

Norma PN-EN 13670, dotycząca wykonywania konstrukcji z betonu, dzieli pielęgnację na cztery klasy. Pierwsza wymaga utrzymania warunków przez 12 godzin, a kolejne trzy odnoszą się do osiągniętego procentu wymaganej wytrzymałości: 35 %, 50 % i 70 %. Im wyższa klasa, tym dłużej trzeba chronić powierzchnię. Celem są trzy rzeczy naraz: ograniczenie skurczu plastycznego, wytrzymałość powierzchniowa i trwałość strefy przypowierzchniowej - czyli tej, która potem stawia czoła mrozowi, solom i ścieraniu.

Praktyczny wniosek jest nieoczywisty: osuszacz włączony zbyt wcześnie szkodzi. Wysuszenie powietrza w pomieszczeniu przyspiesza odparowanie z powierzchni dokładnie wtedy, gdy beton tej wody potrzebuje.

Dlaczego beton nigdy nie wyschnie do zera

Część wody z mieszanki wiąże się chemicznie i zostaje w strukturze na zawsze - to ona buduje wytrzymałość. Reszta, woda nadmiarowa ponad potrzeby hydratacji, wypełnia pory i z czasem odparowuje. Kiedy mierzysz wilgotność betonu, interesuje cię wyłącznie ta druga, nazywana wilgotnością wolną albo resztkową. Odczyt „0 %" nie jest więc celem i nie jest osiągalny.

Ilość wody nadmiarowej wynika ze współczynnika woda-cement. Im wyższy, tym więcej porów zostaje po jej odparowaniu - a to przekłada się wprost na wytrzymałość i szczelność: wzrost porowatości o 5 % oznacza blisko 30 % spadku wytrzymałości na ściskanie, a beton o wskaźniku w/c 0,35 osiąga rząd 70 MPa wobec około 20 MPa przy w/c 0,85. Niższy w/c to też mniejsza porowatość kapilarna, czyli trudniejsza migracja agresywnych cieczy i gazów w głąb - stąd bierze się trwałość konstrukcji, a nie z samej klasy betonu na papierze.

Ile schnie beton - reguła i to, co ją psuje

Wysychanie nie jest liniowe. Woda z głębszych warstw musi najpierw dojść do powierzchni, a im grubsza warstwa, tym dłuższa droga i wolniejszy transport. Reguła praktyczna, używana w robotach posadzkarskich, wygląda tak:

To jest punkt wyjścia, nie gwarancja. Czas rośnie przy konsystencji ciekłej mieszanki, przy niskiej temperaturze, przy wysokiej wilgotności powietrza i przy braku wymiany powietrza w pomieszczeniu. Skraca go ogrzewanie z wentylacją, ale dopiero po zakończeniu pielęgnacji. Żadna reguła nie zastępuje pomiaru - służy do ułożenia harmonogramu, nie do podjęcia decyzji o rozpoczęciu prac posadzkarskich.

Próg nie zależy od betonu - zależy od tego, co na nim położysz

Nie ma jednej „dopuszczalnej wilgotności betonu". Jest tyle progów, ile technologii wykończenia, a różnice między nimi są wielokrotne.

Przy kładzinach drewnianych sprawa jest o tyle podstępna, że dwaj producenci potrafią podać różne progi dla tego samego podłoża - rozpisaliśmy to w artykule o tym, jaka wilgotność jastrychu jest dopuszczalna pod podłogę. Przy żywicach kryterium bywa podawane w wilgotności względnej, a nie masowej, i wtedy porównywanie go z procentami z miernika elektronicznego jest porównywaniem dwóch różnych wielkości.

Jak zmierzyć wilgotność betonu

Metody dzielą się na te, które dają liczbę do protokołu, i te, które mówią, gdzie tej liczby szukać.

• Metoda karbidowa CM - wykorzystuje reakcję węglika wapnia z wodą z rozdrobnionej próbki; ciśnienie powstałego acetylenu odczytuje się z manometru wyskalowanego w procentach wagowych. Wynik na budowie w kilkanaście minut, wartość bezwzględna, próbkę trzeba wykuć.
• Metoda suszarkowo-wagowa - referencyjna, najdokładniejsza, wykonywana w warunkach laboratoryjnych. Próbkę suszy się i waży, a różnica mas to woda.
• Pomiar wilgotności względnej w otworze - sonda zamknięta w wywierconym otworze dochodzi do równowagi z powietrzem w porach i podaje RH. To właściwa metoda tam, gdzie kryterium jest podane w procentach wilgotności względnej.
• Pomiar elektroniczny - oporowy i pojemnościowy - szybki, nieniszczący, ale zależny od gęstości materiału, zasolenia i docisku głowicy. Służy do przeglądu powierzchni i wskazania miejsc najwilgotniejszych.

Ta ostatnia różnica jest źródłem większości sporów na budowie: odczyt z miernika przyłożonego do powierzchni nie jest wartością do protokołu. Rozpisaliśmy to razem z progami i procedurą w artykule o tym, jak sprawdzić wilgotność ścian.

Pomiar krok po kroku

1. Zmierz warunki w pomieszczeniu - temperaturę i wilgotność względną powietrza. Beton wysycha do otoczenia, więc bez tych danych nie wiadomo, czy w ogóle ma dokąd oddać wodę.
2. Przejdź powierzchnię miernikiem nieniszczącym i obrysuj strefy o podwyższonym wskazaniu. Na tym etapie liczby są porównawcze.
3. Zwróć uwagę na miejsca, które schną najwolniej: największa grubość warstwy, naroża, strefy pod stałym wyposażeniem i wszystko, co przykryte.
4. W strefie najwyższych wskazań wykonaj pomiar metodą CM albo pomiar wilgotności względnej w otworze, zależnie od tego, w jakiej wielkości podany jest próg dla Twojej technologii wykończenia.
5. Próbkę do metody CM pobieraj z głębi warstwy, nie z wierzchu - powierzchnia wysycha pierwsza i zaniża wynik.
6. Decyduje wynik najwyższy, nie średnia. Najwilgotniejsze miejsce zdecyduje o tym, czy posadzka odspoi się od podłoża.
7. Zapisz wynik razem z warunkami: data, metoda, grubość warstwy, miejsce i głębokość poboru, przyrząd. Sam procent bez tego nie jest dowodem.

Wilgoć w betonie a materiały wokół niego

Beton rzadko schnie sam. Woda, która z niego odparowuje, trafia do powietrza w pomieszczeniu, a stamtąd do wszystkiego, co chłonie - drewna, tynków, płyt.

Drewno konstrukcyjne ma własne progi i nie da się ich wyprowadzić z progów betonu. Dla konstrukcji chronionej przed zawilgoceniem to maksymalnie 18 %, a dla pracującej na otwartym powietrzu 23 % (PN-B-03150:2000). Przekroczenie ma cenę policzalną: przy wilgotności około 30 %, czyli przy nasyceniu włókien, wytrzymałość drewna iglastego spada wobec wilgotności normowej o 46 % przy ściskaniu i 33 % przy zginaniu. Pełne zestawienie progów od tarcicy po parkiet zebraliśmy w artykule o tym, jakie są progi wilgotności drewna według zastosowania.

Ściany przylegające do świeżej wylewki potrafią przez tygodnie wykazywać podwyższoną wilgotność, która nie ma nic wspólnego z wadą muru. Zanim uznasz to za zawilgocenie budynku, sprawdź, czy nie jest to po prostu woda technologiczna z posadzki - i czy przypadkiem nie skrapla się na chłodnych powierzchniach.

Czym mierzyć

Dobór przyrządu wynika z tego, czy pomiar ma być przeglądem, czy dowodem.

• Przegląd powierzchni bez śladu - Schaller humimeter GF2 i Schaller humimeter GE1 mierzą nieniszcząco jastrych i beton, a Gann BL Compact B 2 podaje odczyt w skali CM. Kieszonkowo: GANN Compact B evo-100.
• Wartość bezwzględna do protokołu - zestawy karbidowe: Gann Hydromat CM-B Standard, CM-B Pro z cyfrowym stoperem i CM-P Pro z miernikiem wstępnym, który wskazuje miejsce poboru próbki.
• Wilgotność względna w otworze - Gann BL Compact RH-T 165, RH-T 320 do warstw grubych oraz RH-T flex 250 tam, gdzie nie ma miejsca na sondę prostą.
• Pomiar oporowy z kontrolą temperatury - Gann BL E z dwoma torami Pt100 oraz uniwersalny Gann Hydromette RTU 600, który obsłuży beton, drewno i klimat wnętrz jednym przyrządem.
• Warunki wysychania - Gann BL Compact TF-IR 2 pokazuje temperaturę powierzchni i ostrzega przed kondensacją, a Gann Klima 20 rejestruje klimat przez cały okres schnięcia, więc opóźnienie da się potem wytłumaczyć liczbami.
• Osuszanie i szkody - Delmhorst TotalCheck oraz Delmhorst NavPro łączą pomiar oporowy, bezinwazyjny i klimat w jednym urządzeniu.

Pełne zestawienie z cenami netto znajdziesz w kategorii mierniki wilgotności murów i materiałów budowlanych. Jako autoryzowany dystrybutor Gann w Polsce i autoryzowany dystrybutor Delmhorst w Polsce dobieramy zestaw do technologii wykończenia i do tego, czy pomiar ma być orientacyjny, czy protokolarny - napisz do nas, a przygotujemy ofertę w 24 h.

Podsumowanie

Beton ma dwie fazy o przeciwnych wymaganiach: najpierw pielęgnację, w której wody się pilnuje, potem wysychanie, na które się czeka. Reguła tygodnia na centymetr do czterech centymetrów i podwojonego czasu powyżej daje harmonogram, ale decyzję podejmuje pomiar - metodą CM albo w wilgotności względnej, zależnie od tego, jak podany jest próg dla technologii, którą kładziesz. Odczyt z miernika przyłożonego do powierzchni mówi, gdzie mierzyć, a nie ile jest. I żaden beton nie wyschnie do zera, bo część wody została w nim związana chemicznie i to właśnie ona trzyma konstrukcję.